Hiệp ước Nhựa Toàn cầu của Liên Hợp Quốc, Mối quan ngại về Tái chế Lưới đánh cá bằng nhựa bị loại bỏ và Hạt bụi mài mòn từ lốp xe

29 Tháng 5 - 2 Tháng 6 năm 2023 - Phiên họp thứ hai của Ủy ban Đàm phán Liên chính phủ thuộc Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP), hay còn gọi là INC-2, đang được tổ chức tại trụ sở UNESCO ở Paris, Pháp, nhằm xây dựng một văn kiện quốc tế có tính ràng buộc pháp lý về ô nhiễm nhựa (ô nhiễm nhựa trong đại dương). Trong đó, các quốc gia và các nhà hoạt động đang tranh luận về cách thức, hoặc liệu một hiệp ước nhựa toàn cầu của Liên Hợp Quốc đang được đàm phán tại Paris tuần này có nên giải quyết vấn đề tái chế lưới đánh cá bị loại bỏ và bụi lốp xe hay không.

1. Rác thải nhựa đại dương

Một điểm gây tranh cãi chính là liệu một thỏa thuận nên tập trung vào việc làm sạch rác thải nhựa đã làm tắc nghẽn các đại dương trên thế giới, hay nên mở rộng phạm vi đó để hạn chế sản xuất các thành phần có khả năng gây hại trong các sản phẩm polymer hoặc thậm chí thực thi lệnh cấm sử dụng nhựa. Theo những người am hiểu về các cuộc đàm phán, Hoa Kỳ, một trong những nhà sản xuất và tiêu thụ nhựa lớn nhất thế giới, hiện đang thúc đẩy phương án đầu tiên là tái chế lưới đánh cá.

Vào cuối tháng 11 năm 2022, cuộc đàm phán liên chính phủ đầu tiên về kiểm soát ô nhiễm nhựa của Liên Hợp Quốc đã được tổ chức thành công, đánh dấu việc xử lý hợp tác đối với rò rỉ môi trường do nhựa đã trở thành một sự đồng thuận toàn cầu. Và sau khi đồng ý vào tháng 12 về việc tạo ra một thỏa thuận có tính ràng buộc pháp lý về ô nhiễm nhựa vào năm 2024, các nhà đàm phán hy vọng sẽ có một bản dự thảo vào cuối vòng đàm phán này.

2. Các quan điểm khác nhau từ các tổ chức khác nhau

"Đây sẽ là văn bản dự thảo thực sự đầu tiên của một thỏa thuận quốc tế có tính ràng buộc pháp lý," Anja Brandon, thành viên của Ocean Conservancy, một nhóm vận động môi trường có trụ sở tại Washington, D.C. cho biết. "Sẽ rất, rất khó để bổ sung thêm vào đó sau này. Vì vậy, đây sẽ trở thành cơ sở để tất cả các cuộc đối thoại và đàm phán khác tiến triển."

Hiệp hội Bảo tồn Biển đang vận động để bản dự thảo bao gồm quy định về ngư cụ bị loại bỏ, đôi khi được gọi là "ngư cụ ma", vốn chủ yếu được làm bằng nhựa và gây ra mối đe dọa đối với sức khỏe của các loài động vật có vú biển. Brandon chỉ ra rằng, "Vâng, có những loại thỏa thuận và diễn đàn quốc tế khác thảo luận về 'ngư cụ ma'. Nhưng bản dự thảo này thực sự là một cơ hội vô song để đưa mọi người đến cùng một quan điểm và thiết lập các tiêu chuẩn cũng như thực tiễn để giảm thiểu tác hại."

Liên Hợp Quốc đã gợi ý về các tiêu chuẩn và thực tiễn trong tương lai trong một báo cáo được công bố ngày 16 tháng 5. Ví dụ, Đạo luật Trách nhiệm Mở rộng của Nhà sản xuất sẽ yêu cầu các nhà sản xuất chịu trách nhiệm tài chính cho chi phí xử lý cuối vòng đời của các sản phẩm nhựa của họ và thay thế nhựa bằng các vật liệu hữu cơ bất cứ khi nào có thể, chẳng hạn như hộp đựng đồ ăn mang đi bằng bìa cứng. Nhưng điều đó không hề rẻ. Báo cáo ước tính rằng có thể tốn 65 tỷ đô la một năm để định hướng lại nền kinh tế thoát khỏi nhựa và sau đó xây dựng cơ sở hạ tầng để tái chế đúng cách phần còn lại.

Có thể khó đạt được thỏa thuận cấm sản xuất một số loại hóa chất nhất định.

3. Nguồn vi nhựa sơ cấp lớn thứ hai trong đại dương

Năm 2017, một mô hình toàn cầu của IUCN ước tính sự mài mòn lốp xe là nguồn vi nhựa sơ cấp lớn thứ hai trong đại dương, chiếm 28%, sau sợi dệt tổng hợp với 35%. Năm 2019, một báo cáo của các nhà khoa học trên khắp châu Âu kết luận rằng sự hao mòn của lốp xe ô tô là một nguồn vi nhựa chính, và có thể là cả nanoplastic.

Một nghiên cứu năm 2020 cho thấy vi nhựa trong không khí là nguồn gây ô nhiễm biển lớn hơn so với những loại được vận chuyển qua sông. Mặc dù khó xác định chính xác thành phần của vi nhựa, nhưng có rất nhiều nghiên cứu cho thấy bụi lốp xe chiếm một phần đáng kể.

Lau cho biết ông muốn thấy một số loại polymer bị cấm ngay bây giờ và một cơ chế được thiết lập để đánh giá các hóa chất trong tương lai. "Điều này sẽ rất quan trọng vì sự hiểu biết của chúng ta về nhựa và tác động của chúng đối với chúng ta và môi trường đang ngày càng phát triển," Lau nói.